बाजार ..............!






ऑफिस सुटलं कि सरळ बिग बाजारात ये …………whats up वरच्या हिच्या मेसेज न धडकी भरली आज पुन्हा खिश्याला खड्डा पडणार कालच पगार जमा झालाय . त्यातले तसेही १५ एक हजार येत्या दोन दिवसात automatic उडतीलच. बँकेचा हप्ता - गावी बाबांच्या account मध्ये direct transfer , पॉलिसी चे प्रिमियम अस सगळं प्रत्येक महिन्याचं ठरलेलं अचूक गणित. बाकी सगळा घरखर्च आमच्या ह्याच सांभाळतात.  पण अशी अधून मधून शॉपिंगची हुक्की आली कि अर्थात माझं कार्ड सपासप ओढीत बाई तुफान सुटतात. अशा वेळी तिला आवरणं अशक्य …………………….अय्या हे बघ ना अस म्हणत ती जेंव्हा एखादी वस्तू उचलते तेव्हा माझी नजर पहिल्यांदा price tag च्या आकड्यावर जाते.  त्यावर बऱ्याचदा मी ठरवतो हि वस्तू चांगली कि वाईट …………… स्मिता आवर लवकर ९ वाजत आले . पायांचा तुकडा पडेल आता एका एका लेन मध्ये किमान दोनदा फेऱ्या झाल्यात………. यादी करून यायला काय होतं तुला ………… घरी जाऊन अजून स्वयंपाक व्हायचा असेल. अगदीच कसं मिस म्यानेज करतेस तू ………………त्यावर बाई हातातल्या सुपर कडक डस्ट चहा च्या पाकीटावरची ऑफर पाहत गरजल्या  झाली का तुझी कीटकीट सुरु अजिबात म्यानर्स नसल्यागत वागतोस कधी कधी ……………. अरे महिनाभराचा  बाजार घ्यायला वेळ लागणारच.  आणि आज जेवण नाही जाता जाता MAC -D मध्ये काहीतरी खाऊ ………. हवेत कशाला रोजचे डाळ भाताचे चोचले. अधून मधून चेंज नको का ? अशा वेळेस इतर नवरे जसे गप्प बसतात तस मलाही गप्प बसणं भाग होत. हम्बरी -तुम्भरी करीत वाद घालणं आपल्या तत्वात बसत नाही. अजून एक अर्धा तास हे घे ते घे करीत चकरा मारीत. अखेर बिलिंग कांउंटर च्या दिशेने म्याडम सरकल्या  आणि  मी सुटकेचा निश्वास सोडला. …………… भराभर जिन्नस पालथा घालीत त्या कांउंटर वरच्यापोरानं बील मांडल bag चाहिये मी नाही म्हणणार इतक्यात yes म्हणत बाईनी कार्ड पुढं केलं. instant ढोकला , इडली , डोसा , सूप ,खीर मिक्स , अर्थ ग्रीन ची कडधान्य , चाट - फुलाव -तंदुरी -बिर्याणी -सांबर - मटण -चिकन अशा बऱ्याच प्रकारच्या मसाल्यांची पाकिटं , कोलेस्टोल फ्री रिफ़ाइन्ड ऑइल , साबण , श्याम्पो , आणि अस बरच काही याची पावती पिशव्यांचे २० रुपये अधिक लावत  आणि मेंबरशीप कार्ड ने त्यावर डिस्ककाऊंट देत अखेर एक लांब लचक रसीद हातात देत . पिशव्या handover करीत त्याने next म्हटलंहि …………बाईंचा मूड अजूनही ऑफच होता. तसही या बायकांचा मूड मिनिटा मिनिटाला रंग बदलतो त्याला आपल्यासारख्या सोशिक नवऱ्यानी फार भाव देऊ नये . विजय पाटील चा हा सल्ला अनेकदा उपयोगात आणावा लागतो . 

काल या बाजाराच्या निमित्ताने मात्र पुन्हा काही काळ मागं नेल. गावात महिन्याचा बाजार आणण्याची मजेशीर आठवण आहे . आमचं एकूण ६ जणांच कुटुंब आई -बाबा आणि आम्ही चार भावंड महिन्याला लागणाऱ्या जिन्नसाची रीतसर यादी केली जाई . बाबांचा पगार झाला कि यादीत लिहिलेल्या जिन्नसा प्रमाणे अंदाजे अकडा ठरवला जायचा . आदल्या दिवशी बाजारासाठी मोठ्या कापडी पिशव्या , तेला साठी किटली , डालड्याचा डब्बा , खोबरेल तेलाची बाटली , गहू  बाजरी साठी मोठ्या गोण्या यांची आटोपशीर तयारी करून ठेवली जात असे . दुसऱ्या दिवशी आई दुकानात निघाली कि तिच्या सोबत आमच्या पैकी दोन जणांची वर्दी लागे . बाजारहटाची  समज आलीच पाहिजे म्हणजे पुढे स्वतः च स्वतः करतांना गोंधळ उडणार नाही अशी आईची समजूत . ……………… पुला जवळचे घाऊक विक्रेते  फाटक यांच्या दुकानात त्याकाळी तासान तास उभं राहावं लागे .पहिल्यांदा अप्पांकडे पावती करायची.  गो . म.  फाटक आणि कं अस लिहिलेल्या पावतीवर एका मागोमाग अप्पा सगळा जिन्नस उतरवत त्यासमोर भाव मांडीत त्याची तिथल्या तिथ बेरीज करीत . कुठलाही क्याल्सी बिल्सी न वापरता . अप्पा १०० रुपये कमी पडतायत अस मोकळेपणानं सागितलं कि त्यांचं उत्तर ठरलेलं मांडून ठेवतो उद्या परवा द्या सवडीनं बरं यात भागतंय कि आणि काय घ्यायचं राहिलंय . डॉट डॉट मारून जोडलेली पावती टरदिशि फाडत गाड्याला बोलावून एव्हडं टाकळेंच जिन्नस घे भरायला म्हणत अप्पाची पुढच्या यादीची नोंद घेत पुन्हा नवी अकडेमोड सुरु होई. इकडे गडी यादीत लिहिलेल्या जीन्नसाच्या पुड्या बांधीत तासाभरात सगळा जिन्नस देऊन मोकळा करी . घावूक माल तळाला आणि इतर नाजूक माल वर अशा पिशव्या भरल्या जात आणि  एकूण ५ - ६ पिशव्यांचा बाजार सायकलच्या मागे पुढे अडकवत घराकडे आणताना दमछाक होई .श्रीखंडाच्या गोळ्या , तळलेले मसाला केळा वेफर , अप्पांनी दिलेले दहा -बारा अक्रोड अशा खाऊनी गच्च भरलेला खिसा. कधी एकदा घरी जाऊन फस्त करतोय अस होई .  ……………… शिवाय आईच्या डोक्यावरच्या दोन पिशव्या आपण हलक्या करीत नेतोय याचं समाधान आणि घरातल्या जबाबदारीच्या कामात आपला सहभाग याच अप्रूप वाटे …………….सणासुदीला मात्र रिक्श्या साठी वेगळे पैसे मिळत. अर्थात दिवाळी -गणपतीच्या सणाला जिन्नस दुप्पट आणावा लागे . विशेष म्हणजे सध्या दापोलीत सुपर मार्केट उपलब्ध असूनही आजही किराणा त्याच दुकानातून घरी येतो . आणि तेही रीतसर यादी करून . 

लक्ष कुठाय तुझं मी काय विचारतेय वेज आलू टिक्की कि स्पायसी चिकन …………अंह वेज वेज ……….असा मधेच ट्रान्समध्ये कसा काय जातोस तू कठीण आहे बाबा तुझं ……………आता घरी पोहचलो कि लगेच समान भरून घेऊ उद्या मलाहि लवकर निघायचं ऑफिसला …………आणि उद्या डब्बा नाही. instant इडल्या करते तोच नाश्ता आणि उरल्याच तर चार डब्यात पण घेऊन जा …………चल आवर पटापट किती रमत गमत खातोस …………मी दोन पिशव्या घेऊन पुढे जाऊन कॅब थांबवते तू या चार ब्यागस घेवून लगेच ये …………… …………. नको रे तुला नाही जमणार तू हि एक पिशवी लाव सायकलला बाकी मी घेते डोक्यावर तशीही तुला सायकल अजून नीट जमत नाही रे बाबू……….  उन्ह बघ किती वाढलंय तुला भूक पण लागली असेल ना हो पुढं अर्चू ताईला जेवायला वाढायला सांग मी आलेच तुझ्या मागोमाग ……………………….इति आई ………अनेकदा सुपर मार्केटमधून आणलेल्या वेल प्याक्ड शुगरच्या तुलनेत वाण्याकडून कागदात बांधून आणलेल्या साखरेत जास्ती गोडवा असतो. कारण वाण्याकडची पुडी सहज परत करता येते मॉल च्या सो कॉल कल्चर मध्ये ती सोय नाही . 

© संतोष टाकळे 

* फोटो प्रातिनिधिक स्वरूपाचा .

© Santo

बयो ……………. !





बयो बरेच दिवस आली नाही तर फार चुकल्या चुकल्या सारखं वाटे. तिच्या लगबगीनं वाडा नुसता गजबजून जाई. मजुरी करणाऱ्या गडी आणि बाया माणसांची बयो मेन म्होरकी  …………काम कोणतही असो तिनं एकदा मनावर घेतलं म्हणजे ते झालंच म्हणून समजा ………… वर्षभराच्या नियोजित कामांची यादी बयो समोर ठेवली कि त्यातली जमतील तेव्हड्या कामांची निवड बयो करी आणि बयाना (advances) म्हणून शे - दोनशे घेऊन जाई ती थेट ठरल्या दिवशी न चुकता पहिल्या पहरि बयो तिच्या गडी माणसांसोबत अंगणात हजर झाल्याची आरोळी स्वतःच देत . पाण्याचा तांब्या मागित ओसरीवर बस्तान मांडी . हातातल्या कापडी पिशवीत भाकरीच गाठोडं, उन्हात डोक्यावर बांधायला सुती फडका , कोयती -विळा आणि इतर वस्तू भरलेल्या . बयो आली हो आवरा पटपट म्हणत घरची कारभारीण चुलीवर चहाचा टोप चढवीत . विस्तो पुढे सारी.  बुकी -साखरेला उकळी येईस तोवर बायो  इकड -तिकड च्या गोष्टी कारभारणीच्या कानावर घाली . त्यात यंदा पाऊस कसा लांबणार - रानात चंदन चोर पिसळेत ते , त्या अमक्याच्या पोरीनं तमक्याच्या पोराशी पळून लग्न केल. असे काही खरपूस अपडेट देत देत काळ्या चहाचे दोन चार भुरके मारीत अखेर आजच्या कामाच्या विषयावर येई . मी हाय ना तुम्ही कशाला घाबरताव आज पुरा करून देते जबान हाय आपली काय समजलाव  ………… तिच्या या धीर वजा खात्रीलायक विश्वासाला घरमालक दुजोरा देत बयोला पानसुपारीचा बटवा देई . मग चंचीतल्या पानाला डबीतला  चुना खरडवून लावीत त्यावर सुपारीची खंड ठेवीत. हातावर चिमुटभर तंबाकू मळत एकदाचा तोंडात बार भरला जाई . चला मागच्या परसावातला  वाडा दुपार पर्यंत उडवू मग दुपार नंतरचा काय तो मग बगू . म्हणत बयो उठली कि तिच्या मागून सगळेच मार्गस्थ होत . सपसप चालणाऱ्या हात सोबत  बयोचं तोंडही चालत असे . अगदी स्वतःच्या घरचं काम असल्यागत बयो गड्यांमागे जातीन उभं राहून सगळं नीट करून घेई.  मजूर बायाहि तिला टरकून असत. 

गावात  काही घरात बयोचा घरोबा असे अडीनडीला तिला याच घरांचा आधार असे . ज्या घरात इतरांना माजघरातहि प्रवेश वर्ज आहे . त्या घरात बयोला  चुली पर्यंत वावर मिळे . आजारपणात गावठी अवषद आणि मुळ्या -वेली शोधून आणायची जबादारी बयोचीच तिनं सुचवलेला उपाय हमखास केला जाई. अनेकदा बागायतदारांच्या बागा बयोच्या ताब्यात असत इथ तीची हुकुमत चाले . तिला न विचारता इकडची काडी तिकडं होत नसे . एकेकाळी कोकणात अशी बरीच कामं  बयोच्या भरवश्यावर होत. अजूनही काही ठिकाणी विरळ का होईना बयोचं अस्तित्व टिकून आहे . आज तिच्यावर लिहिण्याचं निमित्त केवळ तिची आठवण नाही.  तर नुकताच तिची दापोलीत झालेली भेट. एक काळ लोटून गेला असेल तरीही तिनं मला ओळखलं ………. गालावरून मायेन फिरणाऱ्या तिच्या हातात. निखळ प्रेमाची अनुभूती जाणवत होतीच. सोबत तिच्या चेहऱ्यावरचा आनंद भरभरून ओसंडत होता. एव्हडासा होतास तेव्हा बघितलं होतं तुला आणि आता किती मोठा झालास बावा ………लग्न बिग्न केलास काय ………. या आणि अशा अनेक गोष्टींची विचारपूस झाली. आणि ती निघते म्हणत वळली  ………….  पान सुपारीला तिच्या हातात ठेवलेल्या २ नोटा ती पुन्हा पुन्हा नाकारत म्हणत होती पैसे नको बावा तू भेटलास त्यांनच पोट भरलाय .अखेर जास्ती हुज्जत न करता तिनं  नोटा बटव्यात कोंबल्या आणि डोक्यावरच्या टोपलीत हात घातला  . बाजारात आंबे -करवंद- गरे आणि अस बरच काही विकून रिकाम्या झालेल्या टोपलीत एका सुती कपड्या खाली तिच्या नातवंडासाठी घेतलेल्या  खाऊच्या पुड्यातली  एक पुडी हातावर ठेवत ती म्हणाली  आधी भेटला असतास तर चार आंबे दिले असते . पण सगळा बाजार संपला तसही मी तुला काय देणार पण हि खाऊची पुडी गोड मानून घे लेका . निशब्द : करून रस्त्याच्या कडेने जाणारी बयो आजही माणसात माणुसकी कायम टिकून आहे हे पटवून देणारं एक जागृत उदारहण म्हणायला लागेल. 

पोटा - पाण्यासाठी गावठिकाण सोडून शहरात आलेल्या आपल्या सगळ्यांनाच इथल्या गर्दीन गुदमरून टाकलंय , पैसा -प्रतिष्ठा- status आणि दिखाव्याच्या जगण्यात आपल्या  सच्चेपणाच बियाणं पोचट झालंय. अलिशान घरांच्या भिंतींना सवय झालीय ती standard आणि हाय क्लास ल्याविश जगण्याची म्हणून बयो सारखी माणसं  शहरात येत नाहीत  आणि आलीच तरी फार काळ टिकत नाहीत ………… एके काळी मजुरी करून आणि बाजारात काय -बाय विकून जिन पोराला शिकवला आज तो लेक कमावता झालाय . तस बघायला गेलं तर आता बयोचे बसून खाण्याचे दिवस पण तरीही बयो आजही टोपलीत किडूक मिडूक घेऊन बाजारात बसते ………… ती म्हणते ज्या टोपलील्या रुपयाने पोराला हजारो कमवायची ताकद दिली.  ती टोपली झेपेल तोवर बाजारात आणीन ……….पुढंच कुणी बघितलंय बाबा ……… अखेर काळची किमया कोण टाळणार ……….अगदी खर आहे तिचं आणि तसही  फिल्टरच्या पाण्यात कितीही मिनिलर्स असले तरी झऱ्याच्या एका ओंझळीत जी तरतरी येते . तिची तोड कुठला ब्रांड देणार तुम्हाला. . 

बयो सारखी माणसं  टिकून राहोत हीच सदिछ्या !!!



© संतोष टाकळे
  


* फोटो प्रातिनिधिक स्वरूपाचा .