बयो बरेच दिवस आली नाही तर फार चुकल्या चुकल्या सारखं वाटे. तिच्या लगबगीनं वाडा नुसता गजबजून जाई. मजुरी करणाऱ्या गडी आणि बाया माणसांची बयो मेन म्होरकी …………काम कोणतही असो तिनं एकदा मनावर घेतलं म्हणजे ते झालंच म्हणून समजा ………… वर्षभराच्या नियोजित कामांची यादी बयो समोर ठेवली कि त्यातली जमतील तेव्हड्या कामांची निवड बयो करी आणि बयाना (advances) म्हणून शे - दोनशे घेऊन जाई ती थेट ठरल्या दिवशी न चुकता पहिल्या पहरि बयो तिच्या गडी माणसांसोबत अंगणात हजर झाल्याची आरोळी स्वतःच देत . पाण्याचा तांब्या मागित ओसरीवर बस्तान मांडी . हातातल्या कापडी पिशवीत भाकरीच गाठोडं, उन्हात डोक्यावर बांधायला सुती फडका , कोयती -विळा आणि इतर वस्तू भरलेल्या . बयो आली हो आवरा पटपट म्हणत घरची कारभारीण चुलीवर चहाचा टोप चढवीत . विस्तो पुढे सारी. बुकी -साखरेला उकळी येईस तोवर बायो इकड -तिकड च्या गोष्टी कारभारणीच्या कानावर घाली . त्यात यंदा पाऊस कसा लांबणार - रानात चंदन चोर पिसळेत ते , त्या अमक्याच्या पोरीनं तमक्याच्या पोराशी पळून लग्न केल. असे काही खरपूस अपडेट देत देत काळ्या चहाचे दोन चार भुरके मारीत अखेर आजच्या कामाच्या विषयावर येई . मी हाय ना तुम्ही कशाला घाबरताव आज पुरा करून देते जबान हाय आपली काय समजलाव ………… तिच्या या धीर वजा खात्रीलायक विश्वासाला घरमालक दुजोरा देत बयोला पानसुपारीचा बटवा देई . मग चंचीतल्या पानाला डबीतला चुना खरडवून लावीत त्यावर सुपारीची खंड ठेवीत. हातावर चिमुटभर तंबाकू मळत एकदाचा तोंडात बार भरला जाई . चला मागच्या परसावातला वाडा दुपार पर्यंत उडवू मग दुपार नंतरचा काय तो मग बगू . म्हणत बयो उठली कि तिच्या मागून सगळेच मार्गस्थ होत . सपसप चालणाऱ्या हात सोबत बयोचं तोंडही चालत असे . अगदी स्वतःच्या घरचं काम असल्यागत बयो गड्यांमागे जातीन उभं राहून सगळं नीट करून घेई. मजूर बायाहि तिला टरकून असत.
गावात काही घरात बयोचा घरोबा असे अडीनडीला तिला याच घरांचा आधार असे . ज्या घरात इतरांना माजघरातहि प्रवेश वर्ज आहे . त्या घरात बयोला चुली पर्यंत वावर मिळे . आजारपणात गावठी अवषद आणि मुळ्या -वेली शोधून आणायची जबादारी बयोचीच तिनं सुचवलेला उपाय हमखास केला जाई. अनेकदा बागायतदारांच्या बागा बयोच्या ताब्यात असत इथ तीची हुकुमत चाले . तिला न विचारता इकडची काडी तिकडं होत नसे . एकेकाळी कोकणात अशी बरीच कामं बयोच्या भरवश्यावर होत. अजूनही काही ठिकाणी विरळ का होईना बयोचं अस्तित्व टिकून आहे . आज तिच्यावर लिहिण्याचं निमित्त केवळ तिची आठवण नाही. तर नुकताच तिची दापोलीत झालेली भेट. एक काळ लोटून गेला असेल तरीही तिनं मला ओळखलं ………. गालावरून मायेन फिरणाऱ्या तिच्या हातात. निखळ प्रेमाची अनुभूती जाणवत होतीच. सोबत तिच्या चेहऱ्यावरचा आनंद भरभरून ओसंडत होता. एव्हडासा होतास तेव्हा बघितलं होतं तुला आणि आता किती मोठा झालास बावा ………लग्न बिग्न केलास काय ………. या आणि अशा अनेक गोष्टींची विचारपूस झाली. आणि ती निघते म्हणत वळली …………. पान सुपारीला तिच्या हातात ठेवलेल्या २ नोटा ती पुन्हा पुन्हा नाकारत म्हणत होती पैसे नको बावा तू भेटलास त्यांनच पोट भरलाय .अखेर जास्ती हुज्जत न करता तिनं नोटा बटव्यात कोंबल्या आणि डोक्यावरच्या टोपलीत हात घातला . बाजारात आंबे -करवंद- गरे आणि अस बरच काही विकून रिकाम्या झालेल्या टोपलीत एका सुती कपड्या खाली तिच्या नातवंडासाठी घेतलेल्या खाऊच्या पुड्यातली एक पुडी हातावर ठेवत ती म्हणाली आधी भेटला असतास तर चार आंबे दिले असते . पण सगळा बाजार संपला तसही मी तुला काय देणार पण हि खाऊची पुडी गोड मानून घे लेका . निशब्द : करून रस्त्याच्या कडेने जाणारी बयो आजही माणसात माणुसकी कायम टिकून आहे हे पटवून देणारं एक जागृत उदारहण म्हणायला लागेल.
पोटा - पाण्यासाठी गावठिकाण सोडून शहरात आलेल्या आपल्या सगळ्यांनाच इथल्या गर्दीन गुदमरून टाकलंय , पैसा -प्रतिष्ठा- status आणि दिखाव्याच्या जगण्यात आपल्या सच्चेपणाच बियाणं पोचट झालंय. अलिशान घरांच्या भिंतींना सवय झालीय ती standard आणि हाय क्लास ल्याविश जगण्याची म्हणून बयो सारखी माणसं शहरात येत नाहीत आणि आलीच तरी फार काळ टिकत नाहीत ………… एके काळी मजुरी करून आणि बाजारात काय -बाय विकून जिन पोराला शिकवला आज तो लेक कमावता झालाय . तस बघायला गेलं तर आता बयोचे बसून खाण्याचे दिवस पण तरीही बयो आजही टोपलीत किडूक मिडूक घेऊन बाजारात बसते ………… ती म्हणते ज्या टोपलील्या रुपयाने पोराला हजारो कमवायची ताकद दिली. ती टोपली झेपेल तोवर बाजारात आणीन ……….पुढंच कुणी बघितलंय बाबा ……… अखेर काळची किमया कोण टाळणार ……….अगदी खर आहे तिचं आणि तसही फिल्टरच्या पाण्यात कितीही मिनिलर्स असले तरी झऱ्याच्या एका ओंझळीत जी तरतरी येते . तिची तोड कुठला ब्रांड देणार तुम्हाला. .
बयो सारखी माणसं टिकून राहोत हीच सदिछ्या !!!
© संतोष टाकळे
* फोटो प्रातिनिधिक स्वरूपाचा .
No comments:
Post a Comment