गेल्या महिनाभर हळदी कुंकवाचा मोसम चालू आहे. रोज एक नवी वस्तू घरी अगितुक पणे हजर असते. रवा , साखर , गुळ ,शेंगदाणे, तेल, साबणाच्या वड्या, फणी आणि काल तर चक्क ताई hand wash घेवून आली. एका राजकीय पार्टीने आयोजित केलेल्या हळदी कुंकवात हे वाण मिळालं .मी जरा कोरडं हसत म्हणालो आपण काय update झालोय नाही hand wash वेगरे वेगरे , तात्विक वादविवादात नेहमी माझ्या तोंडाला फेस आणणाऱ्या ताई ने याचंही उत्तर शोधून आणलं होत.hand wash वाटणाऱ्या राजकीय पार्टीची या कंपनीत युनियन आहे फुकटात मिळाले म्हणून त्यांनी ते वाटलेत अशी कुजबुज होती. पण बायका काय हात धुवायची सोय केलीत वाहिनी म्हणत चिमटा काढत आल्या. मी पण मग अधिक प्रश्न न विचारता हात धुवून घेतले.
मुळात हळदी कुंकू हि संकल्पना कशी आली असावी या बद्दल मी आमच्या कुलकर्णी आजी यांना विचारलं त्यावर त्या म्हणाल्या आमच्या काळात असे डझनभर हळदी कुंकू होत नसत आम्ही परसातल्या झाडांची या काळात येणारी चाफा ,जाई जूई ,बट गुलाब ,शेवंती आणि अशी अनेक फुलं गोळा करत असू संध्याकाळी बायका जमत आमच्या गप्पा गोष्टी होत फुला-कळीने वाण देवून झाल कि कधी चहा तर कधी मसाला दुध किवा मग कधी नुसती साखर हातावर ठेवून कार्यक्रम संपे पण त्यनिमीततने आमच्या बायकांच्या अनेक गोष्टींवर चर्चा होई तेव्हा कुटुंब नियोजन कस करावं, साथीच्या रोगांपासून वाचण्याकरिता लस कोणती ते अगदी बायकांच्या नाजूक प्रश्नाकडे आमची चर्चा जाई .अगदी सहज एखादी मुलगी पसंत पडली तर आम्ही बिनधास तिला विचारात असू काय ग माझी सून होशील का ? तेवढा मोकळेपणा होता तेव्हा.
आज याच स्वरूप बदललय उगाच दिखावा आलाय एकीने चमचा वाटला कि दुसरी पलेता वाटते अशी स्पर्धा का आणि कशाला स्वतःच्या सुब्बतेच प्रदर्शन करण्यासाठी हा सोहळा असतो अशी जणू समजूतच झाली आहे नटून थटून जाण इथवर ठीक आहे .त्या दिवशी मात्र हद्द झाली हळदी कुंकवासाठी चक्क काकींनी ३ हजारांची साडी , ४ तोळ्यांचा श्रीमंत हार , आणि वाण म्हणून वाटायला चांदीचे एकूण १०० पंचपाळ बापरे म्हणजे लाखाच्या घरात हा खर्च गेला असेल यावर मी त्यांना हटकलं काकी हे जरा अति होतंय त्यावर त्याचं उत्तर पहा अरे मागे हे आजारी होते तेव्हा देवीला नवस बोलले होते दणक्यात हळदी कुंकू करेन आणि चांदीच वाण वाटेन आणि तसही काकांना त्यांचे खूप दिवसांपासून अडकलेले पैसे पण मिळालेत मी मात्र निरुत्तर..
मला पुन्हा कुलकर्णी आजी आठवल्या यंदाच त्यांनी साठी पार केली. कुलकर्णी आजोबा जाऊन १० वर्ष झालीत. पण आजी आजही थोरलं कुंकू लावतात गळ्यात पाचकणी मंगळसूत्र डोक्यात गजरा किवा निदान एखादं फुल त्यांना अस राहताना पाहून समाजात कुजबुज होत होती पण आजही त्यांचा नित्यक्रम चालू आहे . मी राहून राहून त्यांना एकदा विचारलंच आजी तुमचा असा साज त्यावर त्याचं स्पष्टीकरण मार्मिक होत त्या म्हणाल्या लेखक महाशय तुम्ही असा प्रश्न कधी मला विचाराल अस वाटल नव्हत पण आता लक्ष देवून ऐका आम्ही तेव्हा त्यांच्या स्हेह बंगल्याच्या हिरव्यागार बागेत होतो गुलाब, चाफा , शेवंती आणि तत्सम फुलं बहरून आलेली आजींनी बटव्यातून एक लवंग तोंडात टाकली आणि त्या भूतकाळात गेल्या, तेव्हा मी घरात एकुलती एक मुलगी कोकणातले बागाईतदार असलेले पेंडसे आप्पा माझे बाबा लहानपण सगळ कोकणात गेलेलं पाटाच्या पाण्याला जशी लय असते तशी खळखळ करणारी लय होती माझ्या जगण्यात अगदी आनंदी आनंद रोज मी डोक्यात गजरा माळत असे आमची नानी रोज माझ्या साठी गुंफून देई मी तशी डेरिंग बाज नारळावर सपासप चढायची , मारक्या गाईला पाजवायची, एकदा तर मी बैलांची झोंबी सोडवली होती. आजी एव्हाना पार कोकणातल्या बागेत हरवल्या होत्या त्यां पुन्हा भानावर आल्या तेव्हा त्यांचे हात पाय कापत होते. आधारकाठी वर थोडा जोर देत त्या पुन्हा उठल्या आणि म्हणाल्या आज मी जशी राहते आहे त्याचं श्रेय यांना द्यायला हव ते नेहमी म्हणायचे मधू मी असलो नसलो तरी तू मात्र अशीच राहा रोज गजरा माळ थोरलं कुंकू लाव.
आजहि मी हळदी कुंकू करते वाडीतल्या बाया जमतात गोड धोडाचा कार्यक्रम होतो. आम्ही प्रत्येकी १०० रुपयांची वर्गणी जमा करतो आणि जेवढे जमतील तेवढे पैसे आम्ही पुण्यातल्या वृद्धाश्रमाला पाठवतो सोबत आम्ही घरगुती केलेला तिळगुळ, देशपांडे बाईची खासियत असलेलं मिक्स लोणचं,आणि आमच्या महिन्याच्या फंडातून जमा झालेल्या पैशातून आणलेल्या इतर काही वस्तू वृद्धाश्रमातून गाडी येते हे सगळं न्यायला .आजींनी पुन्हा एक सोन चाफा माळला आणि बस रे चहा टाकते म्हणत स्वयंपाक खोलीकडे वळल्या काही वेळ मला आजी आणि काकी यांच्यातला तुलनात्मक ग्राफ दिसला आजींच्या जिन्दादिल विचारांचा ग्राफ लिमिट क्रॉस करत होता.
साकारात्मात विचारांनी जगणं बदलत,अर्थात ते आचरणात आणायला हवेत एव्हाना आजींनी आणलेल्या गवती चहाच्या उत्तेजक गंधाने मला पुन्हा नवविचारांच्या शोधात जायची उर्मी दिली होती आणि त्यांनी माळलेल्या जाई जुईच्या गजऱ्याने जगण्याची धुंदी
इति हळदी कुंकू
- संतोष टाकळे
* फोटो प्रातिनिधिक स्वरूपाचा आहे याची कृपया नोंद असावी .
No comments:
Post a Comment